Ý nghĩa nhân văn của lễ khai ấn Đền Trần

(Thời sự) - Lễ khai ấn Đền Trần diễn ra vào giờ Tý ngày rằm tháng Giêng (từ 11 giờ đêm 14 đến 1 giờ sáng ngày 15) tại Khu di tích đền Trần phường Lộc Vương, TP Nam Định. Đây là một tục lệ cổ tổ chức tại Tiên Miếu nhà Trần (Phủ Thiên Trường xưa), là dịp để nhà vua tế lễ Trời - Đất - Tiên tổ nhân dịp năm mới, đồng thời cũng là “tín hiệu nhắc nhở” người dân chấm dứt ngày Tết, thực sự bắt tay vào công việc.

Khai ấn đền Trần là tập tục cổ với ý nghĩa nhân văn là cầu mong cho quốc thái, dân an; thiên hạ thái bình, thịnh trị; động viên mọi người bước vào năm mới mạnh khỏe, lao động hăng say, học tập và công tác tốt.

Đây cũng là dịp để các tầng lớp nhân dân bày tỏ lòng thành kính, tri ân công đức của các bậc tiền nhân, ghi nhớ công lao to lớn của Vương triều Trần ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông xâm lược ở thế kỷ 13.

Thế nhưng, một số người đi lễ vẫn chưa hiểu rõ ý nghĩa lịch sử hết sức tốt đẹp của việc xin ấn Đền Trần và nội dung lá ấn cầm trên tay nên đã chen lấn, xô đẩy, tranh nhau giành giật “bảo kiếm” trên bàn thờ hay cố lấy bằng được lá ấn. Vấn đề này đang bị một số tờ báo phân tích theo chiều hướng tiêu cực, ít nhiều đã làm méo mó đi những ý nghĩa tốt đẹp và nhân văn của lễ hội.

Theo nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, ấn cũ vốn được khắc là “Trần triều chi bảo”, ấn mới khắc là “Trần triều điển cố” để nhắc lại tích cũ, dưới đó có thêm câu “Tích phúc vô cương”. Thông qua bốn chữ in trên ấn, Nhà Trần muốn ban phúc và truyền dạy cho con cháu cùng ‘bách gia trăm họ” phải biết giữ gìn phẩm chất đạo đức, tích phúc thật tốt, “phúc đức càng dày thì hưởng lộc càng bền vững”.

Thế nên cái hay, cái đẹp của lễ hội này là nhằm lĩnh hội và truyền đạt lời răn dạy của tổ tiên cho con cháu, gìn giữ nét đẹp văn hóa lâu đời, cũng như phần nào tái hiện một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước và tâm thức uống nước nhớ nguồn của mỗi người dân Việt Nam. Thế nhưng liệu có bao nhiêu người trong chúng ta hiểu được ý nghĩa giáo dục hết sức nhân văn này?

Trong khi đất nước ngày càng hội nhập sâu với thế giới, bên cạnh những mặt tích cực đối với nền kinh tế và phát triển đất nước, thì chính bản sắc văn hóa truyền thống Việt Nam cũng bị biến tướng và dẫn đến một số tác động tiêu cực. Những giá trị tinh thần, những đạo lý ứng xử và đạo làm người theo quan niệm truyền thống Á Đông bị xói mòn trầm trọng.

Do đó, những lễ hội dân gian chính là dịp để hướng người dân về nguồn cội, gắn kết cộng đồng và đề cao giá trị đạo đức thông qua những giá trị văn hóa tinh thần tốt đẹp mà bao thế hệ cha ông đã dày công vun đắp. Chúng ta cần hiểu đầy đủ ý nghĩa, giá trị của từng lễ hội, qua đó góp phần giữ gìn nét tôn nghiêm và văn minh tại các lễ hội. Nếu không, chúng ta chỉ là những kẻ hiếu kỳ làm phiền đến một không gian văn hóa - tâm linh của những lễ hội truyền thống tốt lành.

Đan Thanh